Đến Sì Lờ Lầu, tham gia 'tục ăn trộm' lấy may đêm giao thừa

Chủ nhật, 22/01/2023, 09:00 GMT+7

Theo lý của người Dao đỏ ở mảnh đất xa xôi nhất của Tây Bắc, vào cái đêm trời đất giao hòa, cả bản sẽ tham gia “tục ăn trộm” để lấy may vào đúng thời khắc giao thừa.

Cả làng háo hức đi… "ăn trộm"

Sì Lờ Lầu là xã cao nhất, xa nhất của huyện vùng cao Phong Thổ, Lai Châu - nơi có độ cao 1.450 mét so với mực nước biển. Đường đến Sì Lờ Lầu hai bên là vực sâu, nếu tính từ TP. Lai Châu sẽ phải qua cả thảy 12 con dốc tương đương với 12 tầng núi. Vì là đỉnh của 12 tầng dốc nên hoa đào nơi đây thường nở từ rất sớm. Khoảng tháng 11 hoa đào đã nở, để rồi khi trái đã đơm, quả đã hồng.

Những cây đào này lại tiếp tục đơm hoa lần nữa vào đúng dịp xuân sang để đón chào năm mới. Bởi vậy, ngày tết ở Sì Lờ Lầu luôn có đủ cả quả và hoa của cây đào – sản vật của đất trời Tây Bắc .

Người dẫn chúng tôi đi thăm bản làng người Dao đỏ là ông Tẩn Phủ Sài (nguyên Bí thư Đảng ủy xã Sì Lở Lầu). Theo lời ông Sài thì tục ăn trộm ngày Tết đã có từ hang chục đời trước. Vui nhất là đêm giao thừa, sau khi làm nghi thức cúng lễ gia tiên, từ mảnh vườn đến gác bếp sẽ xuất hiện bóng dáng của những "tên trộm".

Đến Sì Lờ Lầu, tham gia “tục ăn trộm” lấy may đêm giao thừa - Ảnh 1.

Phiên chợ mộc mạc của người Dao đỏ ở Sì Lờ Lầu ngày cuối năm.

"Trong cái đêm trời đất giao hòa, chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, cả làng đều thức. Các cụ bà cùng trẻ em bên bếp lửa hồng với nồi bánh chưng và kể chuyện cổ tích râm ran; các cụ ông thì nhâm nhi chén rượu. Phía bên ngoài, thanh niên, thiếu nữ lập nhóm đi ăn trộm. Họ đinh ninh rằng trong thời khắc bước sang năm mới, nếu ai đó mang về nhà được một chút gì thì năm mới gia đình sẽ gặp nhiều điều tốt lành, làm ăn phát đạt", ông Sài kể.

Theo quan niệm xưa, người nào càng "ăn trộm" được nhiều thì người đó năm tới càng may mắn, làm nương được mùa, đi rừng bắt được con thú to, chăn nuôi không bị dịch bệnh và gia đình mạnh khỏe. Nhà nào bị "trộm" viếng thăm nhiều và bị mất nhiều đồ thì năm đó gia đình ấy không may mắn. Nếu "tên trộm" đang "hành nghề" mà bị gia đình phát hiện thì bị phạt uống một bát rượu. Còn nếu "ăn trộm" thành công sẽ phải mang "chiến lợi phẩm" đến nhà gia chủ để xin thưởng. Vật thưởng cho "tên trộm" tài ba cũng chỉ là chai rượu hoặc miếng thịt sấy khô.

"Mục đích của lễ hội là đi lấy may cho cả năm, chứ không phải đi ăn trộm là để… làm giàu. Vì thế, người dân nơi đây không bao giờ lấy tiền vàng hay các vật dụng có giá trị", ông Sài chia sẻ thêm.

Già làng Phàn Mứ Sông, người giỏi chữ Dao cổ nức tiếng cả xã biên giới Sì Lờ Lầu cũng cho hay, trước khi đi, người bản này sang bản khác "ăn trộm" phải thông báo cho trưởng bản được biết. Ngoài ra, đi "ăn trộm" còn phải theo đoàn, vào bản cũng phải gõ trống, chiêng. Người "ăn trộm" cũng chỉ được vào nhổ một vài cây hành, hoặc cắt một miếng thịt lợn đang treo trên gác bếp khoảng vài lạng...

Đến Sì Lờ Lầu, tham gia “tục ăn trộm” lấy may đêm giao thừa - Ảnh 2.

Một "tên trộm" đang cắt thịt ở dưới bếp nhà anh Lý Vần Khìn.

Lập thế trận "phòng trộm"

Ðêm 30 Tết, trời tối đen như mực. Những khối mù khổng lồ từ trên đỉnh Sì Lở Lầu bất chợt ùa xuống tạo nên một không gian sáng tối, hư hư, thực thực là một điều kiện lý tưởng để "trộm" hành nghề. Đồng hồ vừa chỉ sang thời khắc của năm mới, tiếng thanh la, tiếng trống, tiếng chiêng đã nổi lên từ đầu bản. Thì ra ông thầy cúng Tẩn Phủ Lèng đã thổi thanh la tập hợp bà con thành đoàn để bắt đầu đêm "ăn trộm".

Âm thanh vui nhộn vang vọng núi rừng biên giới, dòng người đi đến đâu thì bà con từ các bản ùa ra nhập đoàn đi đến đấy. Trẻ em tạo thành một đội, thanh niên cũng tập hợp thành đội, người già cũng thành đội vừa đi vừa rì rụp bàn tán, lên kế hoạch để "ăn trộm". Ðoàn người dừng lại trước nhà anh Lý Vần Khìn, cán bộ Bưu tá xã. Nghe tiếng thanh la, trông chiêng thổi mạnh, gia đình anh Khìn đã vội vàng hình thành "thế trận phòng ngự". Hình như được phân công từ chiều, anh Khìn và đứa con trai lớn phụ trách bảo vệ rượu và thịt treo trong nhà, chị vợ và đứa con nhỏ phụ trách canh phòng vườn rau.

Thế nhưng, liền một lúc, tốp "ăn trộm" gồm hơn 30 người ùa vào nhà anh Khìn, người vào nhà tìm thịt, người ra vườn rau, mỗi người tiếp cận một cách khác nhau. Hai bố con anh Khìn phải rất vất vả mới đuổi bắt được 2 người và mời vào nhà. Một lúc sau, từng chai rượu cứ thế được mở để thưởng, để phạt những "tên trộm".

Đến Sì Lờ Lầu, tham gia “tục ăn trộm” lấy may đêm giao thừa - Ảnh 3.

Vật thưởng cho những "tên trộm" tài ba sau đêm giao thừa là những chén rượu đầy...

Chẳng biết, anh Khìn đã mất gì sau khi bị vài chục tên "trộm" viếng thăm nhưng anh cười phớ lớ: "Nhà mình chỉ tốn có hơn chục lít rượu thôi, ai cũng say, thế là may mắn rồi à".

Hỏi về phong tục đặc biệt của người Dao đỏ, ông Phàn Phủ Xiên, chủ tịch UBND xã Sì Lờ Lầu hào hứng kể: "Cả xã bao gồm 100% là người Dao đỏ sinh sống. Xuất phát từ quan niệm, nếu mang được một cái gì đó về nhà vào thời khắc sau giao thừa thì cả gia đình sẽ gặp nhiều điều tốt lành trong năm mới, thế nên từ xưa đến nay, người Dao đỏ ở mảnh đất hoang sơ này vẫn duy trì phong tục đầu năm đi… "ăn trộm" lấy may. Năm nay, để chuẩn bị cho Lễ hội "ăn trộm", ngay từ những ngày cuối tháng 11, nhiều người dân ở Sì Lở Lầu đã háo hức chờ đợi. Nhất là từ khi các bản của xã đã có điện lưới quốc gia về tận nơi, nhiều gia đình đã dành dụm tiền để kéo điện về nhà, họ dùng điện chủ yếu vào dịp tết. Điện có sáng mới dễ bắt trộm và phạt rượu".

Vị chủ tịch UBND xã cũng cho hay, lễ hội "ăn trộm" bị gián đoạn khoảng 10 năm từ sau chiến tranh biên giới, cho tới năm 2009 mới được khôi phục lại. Chính vì thế mà những đêm "ăn trộm" du xuân ở những xã biên giới Phong Thổ vui đến nghiêng ngả chủ khách. Bởi "phi vụ" này cả người mất của lẫn những người "ăn trộm" chẳng hề giận nhau mà chỉ mời những bát rượu xuân để hả hê cười trong vòng tay yêu thương của những người dân bản. Du xuân trên nẻo Tây Bắc, lạc vào "đám ăn trộm" thì đồng nghĩa với một năm may mắn, để có sức khỏe như cây trên núi, cá dưới khe. Tục thật giản dị, nhưng ắt phải có bởi đó chính là xuân ở nơi ven trời Tây Bắc.

Bảo Nguyên