Ngành xây dựng Việt Nam quá tải: Nhân lực chỉ đáp ứng 60% nhu cầu thực tế
Thị trường xây dựng đảo chiều từ thiếu việc sang quá tải khi đầu tư công bùng nổ, nhưng doanh nghiệp đối mặt rủi ro lỗ do đơn giá định mức thấp hơn thực tế 50%.
Thị trường xây dựng Việt Nam đang chứng kiến sự đảo chiều mạnh mẽ khi hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn được triển khai đồng loạt trên phạm vi cả nước. Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC), các doanh nghiệp hiện đang rơi vào tình trạng "làm không hết việc" nhưng lại đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về nguồn cung lao động và cơ chế tài chính.
Cơn khát nhân lực kỹ thuật trong kỷ nguyên đầu tư công
Sự bùng nổ của các dự án hạ tầng trọng điểm như cao tốc, sân bay và cảng biển đã đẩy nhu cầu thi công lên mức cao kỷ lục. Tuy nhiên, năng lực cung ứng nhân sự đang trở thành điểm nghẽn lớn nhất của ngành. Theo tính toán của VACC, với quy mô đầu tư công hiện lên tới khoảng 1.000.000 tỷ VND, nguồn nhân lực hiện tại mới chỉ đáp ứng được khoảng 50-60% nhu cầu thực tế.
Thị trường xây dựng Việt Nam đang bước vào giai đoạn sôi động nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các dự án hạ tầng trọng điểm được triển khai trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, sự bùng nổ này cũng đặt ra nhiều bài toán lớn về nhân lực, cơ chế đơn giá và năng lực của các doanh nghiệp xây dựng.
Đáng chú ý, mỗi công nhân xây dựng hạ tầng hiện chỉ tạo ra khoảng 500-600 triệu VND giá trị sản lượng mỗi năm. Việc thiếu hụt lao động lành nghề buộc các doanh nghiệp phải tuyển dụng từ vùng sâu, vùng xa, thậm chí là lao động nông nhàn không qua đào tạo, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng công trình.
Nghịch lý đơn giá: Định mức thấp hơn thị trường 50%
Bên cạnh bài toán nhân sự, hệ thống định mức và đơn giá lạc hậu đang đẩy các nhà thầu vào nguy cơ thua lỗ ngay khi trúng thầu. Sự chênh lệch giữa chi phí thực tế và đơn giá Nhà nước quy định hiện đang ở mức báo động, đặc biệt là ở mảng nhân công và vật liệu.
| Hạng mục chi phí | Đơn giá định mức (VND) | Thực tế thị trường (VND) | Mức chênh lệch |
|---|---|---|---|
| Nhân công kỹ thuật (ngày) | 350.000 | 700.000 - 1.000.000 | ~50% - 65% |
| Vật liệu xây dựng | Theo thông báo giá | Cao hơn 15% - 20% | 15% - 20% |
Ông Nguyễn Quốc Hiệp nhận định, việc đơn giá nhân công định mức chỉ bằng một nửa so với thực tế khiến nhiều nhà thầu e ngại khi tham gia đấu thầu các dự án đầu tư công. "Sự chênh lệch này khiến nhiều nhà thầu phải cân nhắc kỹ vì nếu trúng thầu có thể đối mặt với nguy cơ thua lỗ nặng", Chủ tịch VACC chia sẻ.
Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực mới
Trước bối cảnh thị trường biến động, VACC đã khởi động chương trình "Đánh giá năng lực và vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026". Thay vì chỉ dựa vào quy mô doanh thu, hệ thống tiêu chí mới sẽ tập trung vào các yếu tố thực chất hơn:
- Kinh nghiệm thi công và khả năng thực hiện các công trình tương tự.
- Chất lượng quản trị và uy tín trên thị trường.
- Mức độ tuân thủ pháp luật và văn hóa doanh nghiệp.
- Năng lực ứng dụng công nghệ và thiết bị hiện đại.
Việc minh bạch hóa năng lực nhà thầu được kỳ vọng sẽ giúp các chủ đầu tư có cơ sở lựa chọn đối tác phù hợp, đồng thời tạo áp lực để các cơ quan quản lý sớm rà soát, điều chỉnh hệ thống định mức theo sát diễn biến thị trường. VACC cũng đã kiến nghị Chính phủ và Bộ Xây dựng sớm xây dựng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực dài hạn để tháo gỡ điểm nghẽn cho các công trình trọng điểm quốc gia trong những năm tới.