Ngành thủy sản cần tăng trưởng 30% để đạt mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD vào năm 2027

Với mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt cột mốc 100 tỷ USD vào cuối năm 2027, ngành thủy sản đang đứng trước áp lực phải đạt mức tăng trưởng đột phá 30%. Đây được xem là một nhiệm vụ đầy thách thức, đòi hỏi toàn ngành phải tháo gỡ những "điểm nghẽn" cốt tử về nhân lực, nguồn nguyên liệu và thể chế, đồng thời chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình kinh tế thủy sản bền vững.

Áp lực tăng trưởng 30% trong lộ trình 500 ngày

Trong bức tranh kinh tế Việt Nam, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản giữ vị thế là "trụ đỡ" quan trọng. Năm 2025, tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành đạt hơn 70 tỷ USD, đóng góp khoảng 20 tỷ USD xuất siêu. Riêng lĩnh vực thủy sản dự kiến đạt kim ngạch trên 12 tỷ USD trong năm 2026 với mức tăng trưởng khoảng 10%.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu 100 tỷ USD vào năm 2027, các chuyên gia tính toán rằng trong khoảng 500 ngày tới, toàn ngành cần duy trì mức tăng trưởng trung bình 30%/năm. Đây là con số khổng lồ khi so với mức tăng trưởng bình quân 10-12% giai đoạn 2021-2025.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), nhận định: "Mục tiêu này là một thách thức rất lớn. Nếu vẫn giữ công thức cũ, con số 100 tỷ USD sẽ rất khó khăn. Chúng ta bắt buộc phải có một mô hình mới và khác biệt".

Ba "nút thắt" cản trở sức bật của ngành

Để đạt được sự bứt phá, ngành thủy sản phải đối mặt với ba bài toán lớn về thị trường, thể chế và thực thi:

• Thâm dụng lao động: Ngành thủy sản vẫn phụ thuộc lớn vào sức người. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều doanh nghiệp chỉ vận hành được 50% công suất máy móc do thiếu nhân công trầm trọng. Sự cạnh tranh từ các chương trình xuất khẩu lao động khiến nguồn nhân lực chế biến trong nước ngày càng khan hiếm.
• Điểm nghẽn nguyên liệu: Để tăng kim ngạch từ 12 tỷ USD lên 16 tỷ USD, khối lượng hàng hóa cần xuất khẩu phải tăng từ 1,5 triệu container lên 2,5 triệu container. Trong khi đó, các ngưỡng về môi trường và quy hoạch khai thác biển đang dần chạm giới hạn.
• Rào cản kỹ thuật: Các thị trường lớn như Mỹ, EU và Nhật Bản liên tục gia tăng tiêu chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc. Đặc biệt, mặt hàng tôm (đóng góp 4 tỷ USD) đang đối mặt với các chính sách bảo hộ quyết liệt từ phía Mỹ.

Số hóa và chiến lược "Gom nguyên liệu toàn cầu"

TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nhấn mạnh việc chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Thay vì chỉ tập trung sản lượng, ngành cần nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Một hướng đi đột phá được đề xuất là chiến lược "Gom nguyên liệu toàn cầu". Việt Nam có thể tận dụng năng lực chế biến hàng đầu thế giới để nhập khẩu nguyên liệu tốt, thực hiện chế biến sâu và xuất khẩu. Mô hình này giúp xoay vòng vốn nhanh (trong vòng 45 ngày) và tối ưu hóa công suất nhà máy.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng AI và Big Data vào hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa sẽ là "xương sống" của chuỗi giá trị. Việc liên thông dữ liệu giữa nông dân, doanh nghiệp và cơ quan Hải quan sẽ rút ngắn thời gian thông quan. Mô hình "Hải quan thông minh" đang được kỳ vọng giúp công nhận kết quả kiểm tra lẫn nhau với các đối tác lớn như Trung Quốc, giảm tỷ lệ kiểm tra thực tế tại biên giới.

Kiến nghị thành lập Tổ công tác chuyên trách

Tại tọa đàm về mục tiêu xuất khẩu 100 tỷ USD diễn ra ngày 9/7, các chuyên gia thống nhất kiến nghị Chính phủ thành lập Tổ công tác hoặc Ban chỉ đạo chuyên trách do lãnh đạo Chính phủ trực tiếp điều phối. Cơ quan này sẽ đóng vai trò "nhạc trưởng" để xử lý các vấn đề liên ngành giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

Nhiệm vụ trọng tâm là tháo gỡ thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên môi trường số. Đồng thời, chính sách tín dụng cần chuyển dịch linh hoạt hơn để đáp ứng nhu cầu dòng vốn cho mục tiêu tăng trưởng 30% mỗi năm, thay vì duy trì các mô hình quản trị rủi ro cũ.

Lâm Ai