Xe ô tô chặn đường xe cứu thương: Không chỉ bị phạt tiền, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng

Những ngày qua, dư luận đặc biệt quan tâm đến vụ việc một xe ô tô bị phản ánh có hành vi cản trở xe cứu thương đang làm nhiệm vụ tại tỉnh Tuyên Quang. Dù cơ quan chức năng vẫn đang xác minh, làm rõ diễn biến và trách nhiệm của các bên, vụ việc cũng khiến nhiều người băn khoăn về quy định của pháp luật đối với nghĩa vụ nhường đường cho xe ưu tiên và trách nhiệm pháp lý trong trường hợp có hành vi cản trở.

Quy định về quyền ưu tiên và nghĩa vụ nhường đường

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trần Tiến Quân - Đoàn Luật sư tỉnh Thanh Hóa cho biết, pháp luật hiện hành quy định rất rõ về quyền ưu tiên của các loại xe làm nhiệm vụ khẩn cấp cũng như chế tài xử lý nghiêm đối với hành vi cản trở.

Theo Điều 27 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, các xe được quyền ưu tiên bao gồm: xe chữa cháy của lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ và các xe chữa cháy khác được huy động làm nhiệm vụ; xe của lực lượng quân sự, công an và kiểm sát đi làm nhiệm vụ khẩn cấp; đoàn xe có xe Cảnh sát giao thông dẫn đường; xe cứu thương đang thực hiện nhiệm vụ cấp cứu; xe hộ đê đi làm nhiệm vụ; xe thực hiện nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ, khắc phục sự cố thiên tai, dịch bệnh hoặc nhiệm vụ trong tình trạng khẩn cấp theo quy định của pháp luật; và đoàn xe tang.

Đối với các xe ưu tiên quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 27, pháp luật cho phép không bị hạn chế tốc độ; được đi không phụ thuộc vào tín hiệu đèn giao thông; được đi ngược chiều hoặc đi vào các tuyến đường khác có thể đi được để thực hiện nhiệm vụ. Riêng trên đường cao tốc, xe ưu tiên chỉ được đi ngược chiều trên làn dừng xe khẩn cấp. Tuy nhiên, các xe này vẫn phải tuân theo hiệu lệnh của người điều khiển giao thông và hệ thống biển báo hiệu tạm thời.

Luật cũng quy định rõ, khi có tín hiệu của xe ưu tiên, người và phương tiện tham gia giao thông phải giảm tốc độ, đi sát lề đường bên phải hoặc dừng lại để nhường đường; các trạm thu phí phải ưu tiên cho xe ưu tiên đi qua trong mọi tình huống và tuyệt đối không được gây cản trở.

Đặc biệt, người tham gia giao thông không được bám theo phía sau xe ưu tiên, không chen lấn, không đi vào làn đường của xe ưu tiên hoặc thực hiện bất kỳ hành vi nào cản trở quá trình thực hiện nhiệm vụ. Việc nhường đường cần được thực hiện ngay khi phát hiện tín hiệu của xe ưu tiên, dứt khoát và an toàn để tạo điều kiện cho phương tiện này di chuyển nhanh nhất.

Không nhường đường cho xe cứu thương khi nào bị xử lý hình sự?

Về chế tài xử phạt, luật sư Trần Tiến Quân cho biết, theo Nghị định số 168/2024/NĐ-CP, người điều khiển ô tô không nhường đường hoặc có hành vi cản trở xe ưu tiên sẽ bị phạt tiền từ 6 triệu đồng đến 8 triệu đồng, đồng thời bị trừ 4 điểm giấy phép lái xe. Đối với người điều khiển mô tô, xe gắn máy, mức phạt là từ 4 triệu đồng đến 6 triệu đồng, cũng bị trừ 4 điểm giấy phép lái xe.

Theo luật sư Trần Tiến Quân, nhiều người cho rằng việc không nhường đường chỉ là một lỗi vi phạm hành chính. Tuy nhiên, trên thực tế, nếu hành vi này dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì người vi phạm hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cụ thể, nếu cơ quan điều tra xác định hành vi cản trở xe cứu thương, xe chữa cháy hoặc các xe ưu tiên khác là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc người được cấp cứu tử vong hoặc gây hậu quả nghiêm trọng khác, đồng thời người điều khiển phương tiện có lỗi theo quy định của pháp luật, thì có thể bị xem xét xử lý theo Điều 260 Bộ luật Hình sự năm 2015, đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017 về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.

Theo quy định này, làm chết 1 người có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng, hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm, hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm; Làm chết 2 người có thể bị phạt tù từ 3 năm đến 10 năm; Làm chết 3 người trở lên có thể bị phạt tù từ 7 năm đến 15 năm.

Tuy nhiên, luật sư Trần Tiến Quân cũng lưu ý rằng không phải mọi trường hợp xe ô tô không nhường đường cho xe cứu thương dẫn đến có người tử vong đều mặc nhiên bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được mối quan hệ nhân quả giữa hành vi cản trở và hậu quả xảy ra; đồng thời xác định rõ lỗi của người điều khiển phương tiện. Chỉ khi đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự thì mới có căn cứ để khởi tố, điều tra và xử lý hình sự.

Trong quá trình xác minh, cơ quan điều tra có thể sử dụng nhiều nguồn chứng cứ như hệ thống camera giám sát giao thông (phạt nguội), camera hành trình của người dân, hình ảnh từ các phương tiện khác hoặc dữ liệu điện tử liên quan để trích xuất biển số, xác định phương tiện vi phạm và người điều khiển. Sau khi xác minh, cơ quan chức năng sẽ gửi thông báo vi phạm hoặc giấy triệu tập chủ phương tiện, người điều khiển đến làm việc. Trường hợp có đủ căn cứ xác định hành vi có dấu hiệu tội phạm, cơ quan điều tra sẽ tiến hành khởi tố vụ án, khởi tố bị can theo đúng trình tự pháp luật.

"Mỗi lần xe cứu thương hú còi là một cuộc chạy đua với thời gian để giành lại sự sống cho người bệnh; mỗi lần xe chữa cháy xuất phát là cuộc chạy đua nhằm hạn chế thiệt hại về người và tài sản. Vì vậy, việc nhường đường cho xe ưu tiên không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm, ý thức và sự nhân văn của mỗi người khi tham gia giao thông. Chỉ một vài giây chậm trễ vì hành vi cố tình cản trở cũng có thể làm mất đi cơ hội cứu sống một con người và kéo theo những hậu quả pháp lý rất nghiêm trọng đối với chính người vi phạm", luật sư Trần Tiến Quân nói.

Xem thêm bài viết:

Quỳnh Mai