Chuyên gia gợi ý quản lý tài chính trước tuổi 40 để ứng phó già hóa dân số
Việt Nam dự kiến kết thúc thời kỳ dân số vàng vào năm 2036. Việc quản lý tài chính sớm từ mốc 40 tuổi được coi là yếu tố cốt lõi giúp người dân chủ động khi về già.
Tốc độ già hóa dân số tại Việt Nam đang diễn ra nhanh chóng, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuẩn bị sớm cho sức khỏe và tài chính. Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU), việc chuẩn bị tài chính cho tuổi già cần được nhìn nhận như một chiến lược dài hạn nhằm đảm bảo cuộc sống chủ động và chất lượng.
Áp lực nhân khẩu học và sự chuyển dịch chính sách
Dự thảo hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2035 của Bộ Y tế đã đề xuất bổ sung nội dung chuẩn bị tài chính và lao động cho người từ 40 tuổi trở lên. Đề xuất này đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy "chăm sóc khi đã già" sang "chuẩn bị để già khỏe và chủ động".
Theo Báo cáo Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024–2074 của Cục Thống kê và UNFPA, đến năm 2034, số người từ 65 tuổi trở lên sẽ vượt số trẻ em dưới 15 tuổi. Đến năm 2036, thời kỳ cơ cấu "dân số vàng" sẽ chính thức khép lại. Hiện Việt Nam có khoảng 16,5 triệu người cao tuổi, chiếm 16% dân số. Mặc dù tuổi thọ trung bình đạt 74,7 tuổi vào năm 2025, tuổi thọ khỏe mạnh lại chưa tăng tương ứng, tạo ra áp lực tài chính lớn cho việc chăm sóc y tế dài hạn.
Mối quan hệ giữa tài chính và sức khỏe
Tài chính và sức khỏe có sự tác động qua lại chặt chẽ. Nền tảng tài chính vững chắc giúp người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng và chủ động phòng bệnh. Ngược lại, khó khăn tài chính thường dẫn đến việc trì hoãn điều trị, gia tăng rủi ro nghèo hóa do bệnh tật.
Ở góc độ vĩ mô, khi cá nhân tự chủ tài chính, áp lực lên ngân sách nhà nước và các quỹ an sinh xã hội sẽ giảm bớt. Giáo dục tài chính cộng đồng do đó được xem như một giải pháp y tế dự phòng hiệu quả.
Hoạch định tài chính theo vòng đời từ cột mốc 40 tuổi
Thực tế hiện nay cho thấy nhiều người vẫn phụ thuộc vào tiền tiết kiệm ngắn hạn hoặc tài sản cố định như bất động sản nhưng lại thiếu dòng tiền mặt phục vụ y tế khi về già. Việc chuẩn bị tài chính cần thay đổi từ tích lũy đơn thuần sang hoạch định theo vòng đời, bao gồm tạo quỹ dự phòng, tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và đầu tư tạo dòng tiền.
Mốc 40 tuổi được coi là thời điểm quan trọng để tăng tốc kế hoạch tài chính. Đây là giai đoạn người lao động thường có thu nhập ổn định và còn khoảng 20–30 năm trước khi nghỉ hưu để tận dụng hiệu quả của việc tích lũy và đầu tư dài hạn.
Kinh nghiệm quốc tế và cơ hội phát triển "Silver Economy"
Nhiều quốc gia đã biến thách thức già hóa dân số thành động lực phát triển kinh tế:
- Trung Quốc: Phát triển "Silver Economy" (nền kinh tế người cao tuổi) tập trung vào y tế thông minh, tài chính hưu trí, nhà ở thân thiện và dịch vụ chăm sóc tại nhà.
- Nhật Bản: Triển khai Bảo hiểm chăm sóc dài hạn từ năm 2000, chú trọng phòng ngừa suy giảm chức năng và khuyến khích người cao tuổi tiếp tục tham gia lực lượng lao động.
Đối với Việt Nam, giai đoạn hiện tại là thời điểm thích hợp để xây dựng mô hình phát triển dựa trên 4 trụ cột: Chủ động, Chất lượng, Cống hiến và Hạnh phúc. Việc kết hợp giáo dục tài chính vào chăm sóc sức khỏe cộng đồng sẽ mở ra thị trường mới cho các ngành y tế, bảo hiểm và công nghệ trong tương lai.