Dự thảo cơ chế giá xăng dầu mới: Petrolimex và PVOIL đứng trước cơ hội mở rộng biên lợi nhuận

Dự thảo Nghị định mới thay thế Nghị định 83/2014 và các văn bản sửa đổi về kinh doanh xăng dầu đang hướng tới việc chuyển đổi sang cơ chế thị trường. Theo đó, doanh nghiệp sẽ chủ động xác định giá bán, đồng thời bãi bỏ mức lợi nhuận định mức 300 đồng/lít và thắt chặt tiêu chuẩn đối với các thương nhân đầu mối. Báo cáo phân tích từ KBSV Research chỉ ra rằng sự thay đổi quy định này có thể mang lại lợi thế lớn cho các đơn vị dẫn đầu như Petrolimex và PVOIL trong việc tối ưu hóa biên lợi nhuận.

Doanh nghiệp chuyển sang chủ động xác định giá bán

Bộ Công Thương cho biết mục tiêu của dự thảo nhằm hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và tạo điều kiện cho thị trường xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Theo đánh giá từ KBSV Research, thay đổi cốt lõi nằm ở cơ chế định giá và các tiêu chí quy định năng lực đối với thương nhân đầu mối.

Cụ thể, các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ được giao quyền tự chủ trong việc thiết lập giá bán buôn và bán lẻ dựa trên biến động thực tế của thị trường, thay vì áp dụng mức giá cơ sở do cơ quan nhà nước công bố định kỳ. Vai trò của cơ quan quản lý sẽ chuyển sang giám sát phương pháp tính toán, việc công bố và thực thi giá của các đơn vị.

Bên cạnh đó, chi phí kinh doanh định mức dự kiến được điều chỉnh hàng năm theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và thực hiện rà soát định kỳ 3 năm một lần. Mức lợi nhuận định mức 300 đồng/lít trong công thức tính giá cơ sở hiện hành sẽ bị loại bỏ.

Dữ liệu giai đoạn 2014-2025 cho thấy biên lợi nhuận của các doanh nghiệp lớn như Petrolimex và PVOIL chịu nhiều áp lực khi chi phí thực tế phát sinh tăng nhanh hơn tốc độ điều chỉnh các khoản định mức trong giá cơ sở. Việc chuyển sang cơ chế tự xác định biên lợi nhuận sẽ giúp doanh nghiệp phản ánh chính xác chi phí phát sinh và chủ động điều chỉnh chiến hoạt động. Dẫn chứng từ cuộc cải cách thị trường xăng dầu tại Ấn Độ năm 2014 cho thấy cơ chế giá thị trường giúp cải thiện hiệu quả vận hành và thu hút vốn đầu tư tư nhân, trong khi Nhà nước duy trì vai trò điều tiết nguồn cung.

Siết chặt điều kiện hạ tầng đối với thương nhân đầu mối

Không chỉ điều chỉnh cơ chế giá, dự thảo Nghị định còn nâng cao tiêu chuẩn năng lực thực tế đối với các đơn vị muốn tham gia làm thương nhân đầu mối. Doanh nghiệp bắt buộc phải sở hữu hệ thống kho tiếp nhận xăng dầu với tổng sức chứa tối thiểu 15.000 m³ (thuộc sở hữu chính thức, không tính hạ tầng thuê ngoài).

Ngoài ra, thương nhân đầu mối phải sở hữu tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ, vận hành mạng lưới phân phối gồm ít nhất 40 thương nhân phân phối, đồng thời có tối thiểu 36 tháng liên tục hoạt động dưới hình thức thương nhân phân phối xăng dầu. Quy định này nhằm loại bỏ các hình thức thuê kho hoặc hạ tầng mang tính đối phó để đủ điều kiện cấp phép.

Cơ hội củng cố vị thế cho các doanh nghiệp đầu ngành

Theo số liệu từ KBSV Research, thị trường hiện có 26 thương nhân đầu mối. Trong đó, Petrolimex nắm giữ khoảng 47% thị phần, PVOIL chiếm khoảng 20%, Thanh Lễ nắm 8% và Saigon Petro giữ 6%. Sự thắt chặt quy định về năng lực hạ tầng sẽ tạo rào cản gia nhập lớn, đồng thời thanh lọc các đơn vị quy mô nhỏ hoặc phụ thuộc vào việc thuê hạ tầng.

Việc số lượng thương nhân đầu mối có thể giảm xuống giúp các doanh nghiệp sở hữu hạ tầng hoàn thiện như Petrolimex và PVOIL gia tăng vị thế thương lượng. Điều này giúp giảm áp lực chia sẻ chiết khấu cho hệ thống đại lý, từ đó gia tăng biên lợi nhuận trên mỗi lít xăng dầu bán ra.

Tuy vậy, việc giao quyền tự quyết giá không đồng nghĩa với việc nới lỏng quản lý. Các doanh nghiệp vẫn chịu sự giám sát chặt chẽ về nghĩa vụ công bố thông tin, bảo đảm nguồn cung và tuân thủ khuôn khổ pháp lý, nhằm duy trì sự ổn định cho thị trường năng lượng trong nước.

Lâm Ai