Béo phì - nguyên nhân gây vô sinh ở cả nam và nữ giới

Vô sinh đang trở thành gánh nặng sức khỏe cộng đồng gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu.

Theo đánh giá từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), béo phì là một chứng rối loạn mạn tính có sự liên kết chặt chẽ với tình trạng suy giảm khả năng sinh sản. Việc tích tụ mỡ thừa không chỉ gây rối loạn nội tiết mà còn làm giảm chất lượng tế bào mầm ở cả nam lẫn nữ.

1. Cơ chế béo phì tác động trực tiếp gây vô sinh ở nữ giới

Theo ThS.BS Lê Quang Dương - Giám đốc Trung tâm Phát triển Sức khỏe Bền vững (VietHealth), quá trình ảnh hưởng của tình trạng dư thừa cân nặng lên hệ sinh sản nữ giới diễn ra vô cùng phức tạp. Mô mỡ dư thừa sản xuất lượng lớn hormone leptin, kết hợp với tình trạng kháng insulin cao sẽ làm gia tăng hormone androgen, dẫn đến sự xáo trộn chu kỳ kinh nguyệt và giảm khả năng thụ thai rõ rệt.

Những người có chỉ số BMI trên 27 gặp khó khăn trong việc thụ thai cao gấp ba lần so với mức bình thường. Tình trạng này gây ra hàng loạt hệ lụy trực tiếp đến khả năng làm mẹ:

Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt: Gây kinh nguyệt không đều, kinh ít, chu kỳ kéo dài, ra máu nhiều hoặc thậm chí dẫn đến vô kinh hoàn toàn.

Làm trầm trọng bệnh buồng trứng đa nang: Tăng khả năng kháng insulin làm xáo trộn hệ nội tiết, khiến quá trình hình thành và phát triển của nang noãn bị gián đoạn.

Suy giảm chất lượng trứng và thụ tinh: Ảnh hưởng tiêu cực đến sự bùng phát rụng trứng, giảm chất lượng noãn, làm gián đoạn quá trình phôi làm tổ và làm tăng nguy cơ sảy thai.

Giảm hiệu quả của các phương pháp hỗ trợ sinh sản: Phụ nữ béo phì cần liều lượng hormone kích thích buồng trứng cao hơn, thời gian điều trị kéo dài hơn nhưng tỷ lệ trẻ sinh sống thực tế lại thấp hơn.

Thừa cân trong thai kỳ còn gia tăng các biến chứng nguy hiểm như đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp thai kỳ và các hội chứng rối loạn hô hấp khi ngủ.

2. Những ảnh hưởng nghiêm trọng của béo phì gây vô sinh ở nam giới

Không chỉ ảnh hưởng đến nữ giới, nam giới thừa cân cũng đối mặt với nguy cơ suy giảm chức năng sinh sản nghiêm trọng. Mức cân nặng vượt quá 10 kg so với ngưỡng lý tưởng đã làm tăng 10% nguy cơ mắc chứng khó có con.

Chỉ số khối cơ thể (BMI) càng cao thì số lượng, mật độ và khả năng di động của tinh trùng càng giảm rõ rệt. Nghiên cứu thực tế chỉ ra rằng có đến 32,4% nam giới béo phì bị số lượng tinh trùng thấp và 6,9% không sở hữu tinh trùng khỏe mạnh. ThS.BS Lê Quang Dương cho biết, cơ chế gây ảnh hưởng bao gồm:

Mất cân bằng hormone sinh dục: Các mô mỡ có khả năng chuyển hóa hormone nam testosterone thành hormone nữ estrogen. Nồng độ estrogen tăng cao làm ức chế khả năng sản xuất tinh trùng của tinh hoàn.

Tổn thương tế bào mầm: Nồng độ leptin tăng cao do tích tụ mỡ có khả năng trực tiếp phá hủy tế bào tinh trùng và các tế bào gốc sản xuất tinh trùng trong tinh hoàn.

Tăng nhiệt độ vùng bìu: Vùng mỡ đùi và bẹn dày khiến bìu tiếp xúc gần với cơ thể, làm gia tăng nhiệt độ tại vùng sản xuất tinh trùng, gây biến dạng cấu trúc và tỷ lệ tinh trùng chết tăng.

3. Giải pháp kiểm soát cân nặng để phòng ngừa nguy cơ vô sinh

Béo phì là nguyên nhân có thể can thiệp và đảo ngược nếu người bệnh thực hiện điều chỉnh lối sống khoa học. Việc chủ động kiểm soát cân nặng không chỉ nâng cao sức khỏe tổng thể mà còn cải thiện chức năng sinh sản cho cả hai giới.

Theo ThS.BS Lê Quang Dương, các biện pháp can thiệp hiệu quả bao gồm:

Giảm cân mục tiêu: Chỉ cần cắt giảm khoảng 7% trọng lượng cơ thể hiện tại đã giúp khôi phục đáng kể chu kỳ rụng trứng ở nữ và cải thiện chất lượng tinh trùng ở nam.

Tăng cường vận động thể chất: Duy trì thói quen tập luyện thể thao cường độ vừa phải khoảng 60 phút mỗi ngày, tối thiểu 5 ngày mỗi tuần để đốt cháy mỡ thừa và giảm tình trạng kháng insulin.

Xây dựng chế độ ăn uống cân bằng: Hạn chế các loại thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm nhiều đường và mỡ động vật; tăng cường các nhóm chất xơ, vitamin và khoáng chất thiết yếu.

Kiểm soát căng thẳng: Xây dựng lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc để giữ cho hệ nội tiết luôn ở trạng thái cân bằng tốt nhất.

Bảo Hưng