Vương quốc Anh áp chuẩn chống mất rừng: Nông sản và 10% cà phê Việt Nam cần sớm thích ứng

Vương quốc Anh đang xúc tiến xây dựng cơ chế thẩm định bắt buộc đối với nông, lâm sản nhập khẩu có nguy cơ gây mất rừng, song song với Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Diễn biến này đặt ra yêu cầu cấp thiết về truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu chuỗi cung ứng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là ngành cà phê với thị phần khoảng 10% tổng kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này.

Lộ trình và cơ chế thẩm định riêng của thị trường Anh

Theo thông tin từ hội thảo trực tuyến cập nhật quy định ngày 11/9, ông Tom Alpe, Cố vấn Chính sách Thương mại tại Đơn vị Lâm nghiệp Quốc tế Vương quốc Anh, cho biết khả năng truy xuất nguồn gốc, tính hợp pháp và phát triển bền vững đang trở thành tiêu chuẩn cốt lõi tại các thị trường quốc tế.

Theo thông báo ngày 23/6 của Chính phủ Anh, quy định EUDR sẽ được kích hoạt tại khu vực Bắc Ireland từ ngày 30/12/2026. Trong khi đó, khu vực Great Britain (bao gồm Anh, Scotland và Wales) đang thiết lập khung thẩm định riêng nhưng duy trì mức độ tương thích kỹ thuật cao với EUDR.

Cơ chế tại Great Britain tập trung kiểm soát 7 nhóm hàng hóa rủi ro chính, bao gồm:

• Cà phê
• Ca cao
• Cao su
• Dầu cọ
• Đậu tương
• Gia súc
• Gỗ

Quy định dự kiến áp dụng đối với các doanh nghiệp có doanh thu hằng năm từ 1 triệu bảng Anh trở lên. Các đơn vị này bắt buộc phải chứng minh sản phẩm được sản xuất hợp pháp theo luật pháp nước sở tại, lưu trữ dữ liệu định vị địa lý và công bố báo cáo định kỳ.

So với EUDR, khung pháp lý của Great Britain trong giai đoạn đầu chưa áp dụng ngay chuẩn “không gây mất rừng”, không phân loại rủi ro theo quốc gia, miễn trừ cho đơn vị có doanh thu dưới 1 triệu bảng Anh và không áp thêm thủ tục hải quan mới. Về lộ trình triển khai, phía Anh dự kiến tham vấn công khai vào cuối năm nay, ban hành văn bản pháp lý cùng tài liệu kỹ thuật trong năm 2027 và chính thức áp dụng từ khoảng năm 2028.

Khắc phục tình trạng chồng lấn dữ liệu tại vùng nguyên liệu

Vương quốc Anh hiện là một trong những bạn hàng chủ lực, tiêu thụ khoảng 10% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam. Để duy trì thị phần, chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng được xem là bước đi mang tính sống còn đối với các chuỗi giá trị nông sản.

Ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Vĩnh Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (Vicofa), nhấn mạnh doanh nghiệp cần khẩn trương đầu tư hệ thống dữ liệu, đo đạc thực địa và phối hợp cùng chính quyền địa phương nhằm xác minh tính chính xác của hồ sơ đất đai.

Thực tế hiện nay ghi nhận tình trạng chồng lấn dữ liệu khi một hộ nông dân tham gia đồng thời nhiều chương trình chứng nhận khác nhau. Nếu không được đối chiếu tập trung, một diện tích đất canh tác rất dễ bị tính trùng trên các hệ thống quản lý, gây rủi ro về mặt pháp lý khi xuất khẩu.

Theo TS. Tô Xuân Phúc, Giám đốc điều hành Chương trình chính sách thương mại lâm sản (Forest Trends), diện tích cà phê Việt Nam đạt các chứng nhận quốc tế hiện mới dừng ở mức khoảng 30%. Để giải quyết nút thắt dữ liệu, cơ quan quản lý nhà nước cần giữ vai trò kiến tạo hạ tầng nền tảng, trong khi doanh nghiệp cùng người sản xuất cập nhật thông tin thực địa.

Hiện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đang hoàn thiện việc xác định ranh giới đất lâm nghiệp theo mốc thời gian năm 2020. Việc tích hợp dữ liệu này với bản đồ vùng nguyên liệu sẽ giúp xác lập vùng canh tác an toàn, hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp trong khâu lập hồ sơ truy xuất nguồn gốc xuất khẩu sang Anh và Liên minh châu Âu.

Lâm Ai