Nghị định số 365/2026/NĐ-CP quy định chi tiết điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo từ 1/10/2026

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc vừa thay mặt Chính phủ ký ban hành Nghị định số 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo, thiết lập khung pháp lý chặt chẽ hơn cho hoạt động thương mại lúa gạo tại thị trường Việt Nam. Văn bản này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026.

Nghị định số 365/2026/NĐ-CP điều chỉnh toàn diện hoạt động kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu thóc, gạo các loại; các phương thức tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, chuyển khẩu, quá cảnh và gia công gạo cho đối tác quốc tế. Các hoạt động xuất khẩu không vì mục đích thương mại, viện trợ, biếu tặng không nằm trong phạm vi điều chỉnh của nghị định này.

Chuẩn hóa điều kiện cơ sở vật chất đối với thương nhân xuất khẩu gạo

Theo quy định mới, thương nhân Việt Nam thuộc mọi thành phần kinh tế được quyền kinh doanh xuất khẩu gạo khi đáp ứng đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật và được Bộ Công Thương cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo (Giấy chứng nhận). Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng được cấp Giấy chứng nhận khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp lý và các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Để đủ điều kiện kinh doanh, doanh nghiệp bắt buộc phải sở hữu hoặc thuê tối thiểu:

• Ít nhất 01 kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo đáp ứng đầy đủ quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.
• Ít nhất 01 cơ sở xay xát gạo đạt chuẩn theo quy định kỹ thuật hiện hành.

Trong trường hợp thuê cơ sở vật chất, hợp đồng thuê phải được lập thành văn bản theo quy định pháp luật và bảo đảm thời hạn có hiệu lực tương ứng với Giấy chứng nhận. Thương nhân sở hữu cơ sở vật chất đã ghi nhận trong Giấy chứng nhận tuyệt đối không được cho doanh nghiệp khác thuê lại để đề nghị cấp phép mới.

Đáng chú ý, nghị định quy định rõ chỉ những thương nhân đã được cấp Giấy chứng nhận mới có quyền nhận ủy thác xuất khẩu gạo. Ngược lại, nhóm gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng được hưởng cơ chế mở: không bắt buộc có Giấy chứng nhận, không phải đáp ứng điều kiện kho bãi hay xay xát, đồng thời được miễn nghĩa vụ dự trữ lưu thông và trách nhiệm báo cáo định kỳ.

10 trường hợp bị thu hồi Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh

Bộ Công Thương chịu trách nhiệm cấp Giấy chứng nhận bản giấy hoặc bản điện tử, đồng thời thực hiện giám sát và thu hồi giấy phép kinh doanh xuất khẩu gạo trong 10 trường hợp cụ thể:

1. Thương nhân chủ động gửi văn bản đề nghị thu hồi.
2. Thương nhân tiến hành thủ tục giải thể hoặc bị tuyên bố phá sản theo luật định.
3. Bị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
4. Không đứng tên trên tờ khai hàng hóa xuất khẩu với tư cách người xuất khẩu trong thời gian 12 tháng liên tục (trừ trường hợp tạm ngừng kinh doanh có thông báo hợp lệ).
5. Không duy trì việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh kho bãi, cơ sở xay xát trong suốt quá trình hoạt động.
6. Kê khai gian dối về năng lực kho chứa, cơ sở chế biến hoặc có hành vi gian lận khác nhằm lấy Giấy chứng nhận.
7. Không chấp hành hoặc thực hiện sai lệch chỉ đạo, điều hành từ cơ quan quản lý có thẩm quyền.
8. Không gửi báo cáo sau 45 ngày kể từ thời điểm Bộ Công Thương gửi văn bản đôn đốc.
9. Không tuân thủ và không duy trì định mức dự trữ thóc, gạo bắt buộc theo quy định.
10. Thu hồi theo đề xuất của cơ quan chức năng có thẩm quyền.

Lộ trình chuyển tiếp và áp dụng đánh giá tín nhiệm từ năm 2028

Nghị định số 365/2026/NĐ-CP đặt ra các mốc thời gian rõ ràng để thị trường thích ứng:

Các thương nhân đã được cấp Giấy chứng nhận theo Nghị định số 107/2018/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định số 01/2025/NĐ-CP) tiếp tục hoạt động theo thời hạn hiệu lực ghi trên giấy phép mà không cần làm thủ tục cấp lại. Đối với doanh nghiệp FDI đã hoạt động sản xuất, xuất khẩu gạo trước năm 2010, quyền kinh doanh tiếp tục được duy trì theo giấy phép đã cấp gắn liền với việc tuân thủ khung pháp lý mới.

Lâm Ai