Xuất khẩu sầu riêng Việt Nam siết chặt tiêu chuẩn: Kiểm soát Cadimi và 6 đối tượng dịch hại
Trước yêu cầu khắt khe từ thị trường nhập khẩu, ngành sầu riêng Việt Nam buộc chuẩn hóa toàn chuỗi canh tác, loại bỏ Auramine O và kiểm soát chặt rủi ro Cadimi.
Sầu riêng đang khẳng định vị thế là ngành hàng chiến lược của nông nghiệp Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh. Tuy nhiên, trước bối cảnh chi phí vật tư leo thang, biên độ giá biến động và các đối tác thương mại quốc tế liên tục nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật, việc chuẩn hóa chuỗi cung ứng từ đất trồng đến khâu xuất khẩu trở thành yêu cầu sống còn.
Nâng cao chất lượng không còn là nỗ lực đơn lẻ của từng nhà vườn hay doanh nghiệp xuất khẩu, mà đã trở thành nguyên tắc bắt buộc xuyên suốt từ quản lý nguồn đất, nước tưới, vật tư đầu vào đến thu hoạch, sơ chế, đóng gói và minh bạch dữ liệu truy xuất nguồn gốc.
Kiểm soát nghiêm ngặt 6 đối tượng kiểm dịch và tồn dư kim loại nặng
Đối với thị trường tiêu thụ trọng điểm là Trung Quốc, các rào cản kỹ thuật ngày càng được thiết lập chặt chẽ. Bà Phan Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Kiểm dịch sau nhập khẩu II (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết nông dân và doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm dịch thực vật ở mọi công đoạn, đồng thời đẩy mạnh áp dụng hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).
Tại các vùng trồng, cơ quan quản lý yêu cầu giám sát chặt chẽ 6 đối tượng kiểm dịch bắt buộc, bao gồm ruồi đục quả và 5 loài rệp sáp. Nhật ký canh tác phải ghi nhận chi tiết danh mục phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, tiến độ thu hoạch và lịch trình đào tạo kỹ thuật. Nhà vườn chỉ được sử dụng các hoạt chất trong danh mục cho phép tại Việt Nam và tuyệt đối không dùng hóa chất cấm theo quy định của Trung Quốc.
Bên cạnh sinh vật gây hại, kim loại nặng Cadimi (Cd) và chất màu công nghiệp Auramine O (Vàng O) là hai chỉ số kiểm soát rủi ro trọng điểm. TS. Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên, nhận định cơ hội gia tăng giá trị luôn đi kèm với đòi hỏi khắt khe về an toàn thực phẩm. Trong khi Auramine O chủ yếu phát sinh từ khâu bảo quản, sơ chế sau thu hoạch, thì Cadimi tiềm ẩn ngay từ môi trường đất, nước và các chế phẩm nông nghiệp.
Theo TS. Nguyễn Viết Trụ, đại diện nhóm nghiên cứu tại Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên, việc khảo sát tại các vùng chuyên canh Tây Nguyên đã bước đầu xác định phân bón khoáng, phân trung - vi lượng và chất cải tạo đất kém chất lượng là nguồn dẫn Cadimi vào chuỗi sản xuất. Sự chuyển dịch của kim loại nặng này vào cây và quả không chỉ phụ thuộc hàm lượng tồn dư trong đất mà còn chịu tác động bởi khả năng hòa tan và đặc tính hấp thụ sinh học của rễ cây.
Chuẩn hóa chuỗi giá trị và giảm thiểu rủi ro thương mại
Đánh giá về tác động thị trường, ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, nhấn mạnh việc tuân thủ an toàn thực phẩm và mã số vùng trồng là điều kiện tiên quyết để bảo vệ thị phần xuất khẩu. Bất kỳ sai phạm nào về tồn dư chất cấm không chỉ khiến lô hàng bị cảnh báo, trả về mà còn phát sinh chi phí lưu kho, hủy hàng và làm suy giảm nghiêm trọng uy tín thương hiệu sầu riêng Việt Nam.
Để giải quyết bài toán chất lượng bền vững từ gốc, TS. Mai Văn Trị, nguyên Phó Viện trưởng Viện Cây ăn quả miền Nam, khuyến nghị người sản xuất cần thay đổi tư duy thâm canh chạy theo sản lượng sang bảo dưỡng sức khỏe đất. Quy trình bón phân phải căn cứ vào nhu cầu thực tế của cây trồng và hàm lượng dinh dưỡng của đất; ưu tiên các dòng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học đã được kiểm định, đồng thời hạn chế tối đa thuốc trừ cỏ để duy trì thảm thực vật giữ ẩm tự nhiên.
Về định hướng quản trị ngành hàng, ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk, cho biết địa phương đang thúc đẩy xây dựng bản đồ cảnh báo nguy cơ nhiễm Cadimi dựa trên số liệu phân tích thổ nhưỡng và nguồn nước. Giải pháp này giúp các vùng trồng chủ động chọn lọc vật tư, ngăn chặn kim loại nặng xâm nhập ngay từ đầu vào.
Tại các cơ sở chế biến và đóng gói, yêu cầu cấp thiết hiện nay là loại bỏ hoàn toàn hóa chất nhuộm màu công nghiệp ngoài danh mục, thay thế bằng các hoạt chất bảo quản sinh học đã được cơ quan chức năng kiểm duyệt, bảo đảm tiêu chuẩn an toàn cho toàn bộ chuỗi xuất khẩu.