Đề xuất cơ chế mới thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm

Sáng 18/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội nghe báo cáo về dự thảo Nghị quyết thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, dự kiến thực hiện trong 2 năm từ ngày 1/3/2027.

Bổ sung cơ chế thu hồi tài sản thông qua tố tụng dân sự

Trình bày báo cáo về dự thảo Nghị quyết, Viện trưởng VKSND tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm, nhất là tội phạm tham nhũng, kinh tế và chức vụ.

Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa quy định đầy đủ cơ chế thu hồi, xử lý tài sản không qua kết tội. Thực tiễn cho thấy, việc thu hồi tài sản còn gặp nhiều khó khăn, kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ tài sản bị tẩu tán, che giấu, thất thoát hoặc suy giảm giá trị.

Việc ban hành nghị quyết nhằm góp phần tăng cường phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; bảo vệ lợi ích của Nhà nước và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Theo dự thảo, cơ chế thí điểm được thực hiện thông qua thủ tục tố tụng dân sự. Trong những trường hợp không thể truy cứu hoặc không thể tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật, VKSND khởi kiện, yêu cầu TAND xem xét, giải quyết việc thu hồi tài sản cho Nhà nước.

Dự thảo nghị quyết gồm 3 chương, 22 điều, quy định về phạm vi, đối tượng, thẩm quyền áp dụng; trình tự, thủ tục thu hồi, xử lý tài sản; trách nhiệm tổ chức thực hiện và hiệu lực thi hành.

Trong đó, dự thảo kế thừa các nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng dân sự, đồng thời bổ sung một số thủ tục đặc thù nhằm bảo đảm việc giải quyết kịp thời, hiệu quả; tạo điều kiện để các bên cung cấp chứng cứ, thực hiện quyền tranh tụng và bảo vệ quyền hợp pháp của mình. Việc xác định nguồn gốc tài sản, đánh giá chứng cứ và quyết định xử lý tài sản phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba ngay tình.

Thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm, kể từ ngày 1/3/2027. Nghị quyết không áp dụng đối với hành vi phạm tội xảy ra trước 0 giờ ngày 1/3/2027.

Đề nghị làm rõ trách nhiệm bồi thường khi áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời

Thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, các vụ án hình sự và tài sản thuộc phạm vi điều chỉnh, trường hợp áp dụng cơ chế thí điểm, cũng như thẩm quyền của Tòa án nhân dân và VKSND.

Tuy nhiên, đối với quy định đưa các cơ quan tư pháp trong Quân đội, gồm Viện Kiểm sát quân sự và Tòa án quân sự, vào đối tượng áp dụng, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị VKSND tối cao cân nhắc chưa đưa nội dung này vào dự thảo.

Theo cơ quan thẩm tra, quy định như dự thảo đồng nghĩa với việc hồ sơ vụ án, tài liệu, chứng cứ về tài sản liên quan đến tội phạm do các cơ quan tư pháp trong Quân đội thụ lý, giải quyết có thể được chuyển sang cơ quan tố tụng ngoài Quân đội để thực hiện thủ tục thu hồi tài sản. Đây là nội dung mới được bổ sung sau khi UBTVQH cho ý kiến, trong khi chưa được lấy ý kiến đầy đủ của Chính phủ, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Quốc phòng và các cơ quan liên quan.

Về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với tài sản liên quan đến tội phạm, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành quy định nhằm ngăn chặn kịp thời nguy cơ tài sản bị tẩu tán, thất thoát sau khi có căn cứ kết thúc vụ án hình sự. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định cụ thể cơ quan có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo từng giai đoạn nếu việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng gây thiệt hại.

Đối với hiệu lực thi hành, cơ quan thẩm tra tán thành thời gian thí điểm 2 năm và thời điểm có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Quy định không áp dụng hồi tố đối với hành vi phạm tội xảy ra trước thời điểm này được đánh giá là phù hợp với nguyên tắc pháp chế, bảo đảm minh bạch và thuận lợi trong quá trình áp dụng pháp luật.

Lê Bảo