Đăng tải thông tin sai sự thật trên mạng xã hội sẽ bị xử lý thế nào?
Người đăng tải thông tin sai sự thật có thể bị xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ vi phạm.
Chịu trách nhiệm về hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật
Mới đây, Phòng An ninh mạng (Công an TP Huế) phát hiện, mời làm việc và xử phạt 9 trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật, chưa kiểm chứng liên quan đến việc một số hiệu trưởng trường tiểu học trên địa bàn xin từ chức.
Cụ thể, ngày 13/11, Phòng An ninh mạng ra quyết định xử phạt 5 trường hợp với tổng số tiền 62,5 triệu đồng. Ngày 14/11, cơ quan công an tiếp tục xử phạt 4 trường hợp với tổng số tiền 50 triệu đồng. Tại buổi làm việc với cơ quan chức năng, các trường hợp thừa nhận hành vi vi phạm.

Liên quan đến các hành vi đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật, chưa kiểm chứng trên mạng xã hội, TS. Trần Văn Hải, Trưởng Chuyên môn Chương trình đào tạo sau Đại học, Khoa Luật Hình sự (Trường Đại học Luật, Đại học Huế) đã có những phân tích cụ thể.
Theo TS. Trần Văn Hải, việc lợi dụng một sự việc để bịa đặt, suy diễn, gán ghép cá nhân với hành vi vi phạm pháp luật là hành vi nguy hiểm, cần được xem xét, xử lý theo quy định.
Hành vi này có thể biến một sự việc chưa được cơ quan chức năng làm rõ thành những cáo buộc gây tổn hại nhân phẩm, danh dự, công việc và cuộc sống của người bị đề cập. "Quyền đăng tải, chia sẻ, bình luận phải đi cùng trách nhiệm tôn trọng sự thật và quyền, lợi ích hợp pháp của người khác", TS. Trần Văn Hải nói.
Căn cứ vào điểm a, khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin đã quy định các hành vi vi phạm các quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội trong đó có hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Trường hợp, nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm người chia sẻ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật hình sự. Ngoài ra, còn có thể chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật dân sự.
Theo TS. Trần Văn Hải, ranh giới giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự được xác định trước hết ở việc hành vi có đủ dấu hiệu cấu thành một tội phạm cụ thể theo Bộ luật Hình sự hay không. Cơ quan có thẩm quyền phải đối chiếu nội dung thông tin, hành vi, yếu tố lỗi, mục đích và hậu quả với dấu hiệu của từng tội danh.
Khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng đủ điều kiện xác định vi phạm hành chính thì áp dụng chế tài hành chính tương ứng. Không phải mọi trường hợp đăng tin sai đều là tội phạm, cũng không phải đã bị xử phạt hành chính rồi tái phạm mới có thể bị xử lý hình sự.
Đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật có thể bị xử lý hình sự?
TS. Trần Văn Hải cho biết, trường hợp người đăng hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi hành vi đủ yếu tố cấu thành một tội phạm cụ thể. Do đó, ở đây cần xác định dấu hiệu định tội của một số tội danh có thể áp dụng để xem xét vấn đề trách nhiệm hình sự.

Một là, tội vu khống theo Điều 156 BLHS năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025 (gọi tắt là BLHS năm 2015). Xem xét để xác định trách nhiệm hình sự về tội danh này khi người đăng hoặc chia sẻ biết rõ thông tin là sai sự thật nhưng vẫn bịa đặt hoặc loan truyền nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác; hoặc bịa đặt người khác phạm tội và tố cáo họ trước cơ quan có thẩm quyền.
Hai là, tội làm nhục người khác theo Điều 155 BLHS năm 2015. Dấu hiệu cần xem xét là hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự của người khác. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý thông tin sai sự thật không phải điều kiện bắt buộc của tội danh này.
Ba là, tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông theo Điều 288 BLHS năm 2015.
Theo khoản 1 Điều 288, nếu đăng hoặc chia sẻ lên mạng máy tính, mạng viễn thông những thông tin trái với quy định của pháp luật, nếu không thuộc một trong các trường hợp quy định tại các Điều 117, 155, 156 và 326 của BLHS năm 2015 mà thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc gây dư luận xấu làm giảm uy tín của cơ quan, tổ chức, cá nhân thì có thể xác định trách nhiệm hình sự về tội danh này.
Trường hợp thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng hoặc gây thiệt hại từ 500 triệu đồng trở lên thuộc khoản 2 Điều này. Các dấu hiệu thu lợi bất chính, gây thiệt hại hoặc gây dư luận xấu làm giảm uy tín được quy định theo hướng thay thế nhau, không bắt buộc đồng thời phải thỏa mãn các dấu hiệu.
TS. Trần Văn Hải cho biết, về mức phạt tù cao nhất được áp dụng. Tùy vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi để xác định.
Theo đó, đối với tội làm nhục người khác, mức phạt tù cao nhất của tội danh lên đến 5 năm tù; đối với tội vu khống và tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông, mức phạt tù cao nhất của tội danh lên đến 7 năm tù. Các mức tối đa này chỉ có thể được áp dụng khi có tình tiết định khung tăng nặng tương ứng.
Khi đăng tải, chia sẻ thông tin trên mạng xã hội cần lưu ý gì?
TS. Trần Văn Hải khuyến cáo, cần kiểm tra nguồn trước khi đăng tin hoặc chia sẻ. Theo đó, cần xác định thông tin do ai công bố, có nguồn gốc rõ ràng hay không; đọc đầy đủ nội dung, kiểm tra thời điểm và bối cảnh, đồng thời đối chiếu với thông báo của cơ quan chức năng hoặc báo chí chính thống.
Ngoài ra, không tự nối ghép các dữ kiện để kết luận người khác có hành vi vi phạm pháp luật. Chẳng hạn, việc một cá nhân xin từ chức không phải là căn cứ để quy kết họ đã thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc liên quan đến tệ nạn xã hội. Khi chưa có căn cứ xác thực, không đăng tên, hình ảnh hay thông tin nhận diện cá nhân kèm theo những cáo buộc thiếu căn cứ.
Bên cạnh đó, khi chưa kiểm chứng được tính xác thực của thông tin thì không tiếp tục phát tán. Chẳng hạn như, không nên chia sẻ lại thông tin để xác thực "có đúng không?" nếu nội dung đó có thể xâm phạm đến nhân phẩm, danh dự người khác. Việc đăng kèm câu hỏi hoặc lời ghi chú chưa rõ thực hư không đương nhiên loại trừ trách nhiệm pháp lý. Trường hợp nghi ngờ có vi phạm, nên chuyển nguồn thông tin, tài liệu đến cơ quan có thẩm quyền để xác minh.
Đồng thời, bình luận có chừng mực và tôn trọng quyền của người khác. Có thể góp ý, phản ánh hoặc phê bình trên cơ sở thông tin xác thực, nhưng không xúc phạm, miệt thị, cắt ghép hình ảnh, tiết lộ đời tư hoặc kêu gọi cộng đồng mạng tấn công cá nhân. Ngay cả thông tin đúng cũng cần được sử dụng phù hợp với quy định bảo vệ đời tư và dữ liệu cá nhân.
"Khi đã đăng hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật cần phải chủ động khắc phục ngay. Cần dừng phát tán, gỡ bỏ, đính chính rõ ràng trên chính tài khoản đã đăng; xin lỗi người bị ảnh hưởng và phối hợp với cơ quan chức năng khi được yêu cầu. Không nên cho rằng xóa bài là đã chấm dứt mọi trách nhiệm pháp lý", TS. Trần Văn Hải nhấn mạnh.