Gửi bình luận
Trước khi sập bẫy 'hợp đồng kỳ nghỉ', chính sự lương thiện, tử tế của những người có học thức khiến họ không thể hình dung được sự xuống cấp đạo đức xã hội trong một bộ phận giới trẻ ngày nay...
Thời gian gần đây, xuất hiện nhiều vụ việc người dân bị lừa đảo thông qua hình thức mua bán "thẻ kỳ nghỉ" hay còn gọi là "sở hữu kỳ nghỉ", gây thiệt hại hàng chục triệu đến hàng tỷ đồng. Các đối tượng lợi dụng tâm lý mong muốn được nghỉ dưỡng cao cấp với chi phí ưu đãi hoặc đầu tư sinh lời để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
TS.LS Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho biết, nạn nhân trong các vụ việc lừa đảo chiếm đoạt tài sản từ việc ký kết hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ và những người gặp rủi ro từ việc ký kết hợp đồng này thường là những người lớn tuổi, có điều kiện kinh tế, thậm chí là những người từng có những địa vị xã hội, có trình độ học thức vì mục đích của giao dịch này là hướng đến việc nghỉ dưỡng, phải là người có tiền, có điều kiện thời gian thì mới có nhu cầu nghỉ dưỡng và có khả năng thanh toán cho các kỳ nghỉ.
Bởi vậy, đối tượng mà các đối tượng lừa đảo hướng đến phải là người có tiền, có nhu cầu nghỉ dưỡng, thường là người trung tuổi, người cao tuổi. Những người có thu nhập tốt, có điều kiện kinh tế thì không ít người là những người có trình độ học thức, thậm chí từng có địa vị xã hội.
Nhưng, thế giới quan trong mắt những người cao tuổi, lương thiện, có trình độ cao... có thể đã không theo kịp sự phức tạp như thế giới của một bộ phận giới trẻ hiện nay. Có thể họ vẫn nhìn nhận các mối quan hệ xã hội trong trẻo như thời kỳ đỉnh cao của mình.
Người có trình độ học thức, có địa vị xã hội vẫn bị lừa dối trong các hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ, thậm chí bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua giao dịch này là do những người này thường bị chậm về thông tin, ít tiếp cận đối với những thông tin về cảnh báo từ phía cơ quan chức năng.
Không ít người có trình độ học thức, có học hàm học vị nhưng ở các lĩnh vực về khoa học kỹ thuật, về văn hóa, không đồng nghĩa với việc là có hiểu biết sâu sắc về pháp luật.
Các văn bản quy phạm pháp luật liên tục thay đổi, đặc biệt là những lĩnh vực như bất động sản, du lịch, các hình thức kinh doanh mới từ nước ngoài du nhập vào không phải ai cũng hiểu rõ về các loại hình dịch vụ đó.
"Thêm vào đó là những lời chào gọi, quảng cáo, giới thiệu có cánh từ những người môi giới. Đôi khi rủi ro của những người lớn tuổi xuất phát từ sự mất cảnh giác của họ với người trẻ mà họ coi như con cháu. Chính sự lương thiện, tử tế của những người có học thức, không hình dung được sự xuống cấp của đạo đức xã hội trong một bộ phận giới trẻ dẫn đến họ mất cảnh giác. Sự tiếp cận, chăm sóc chu đáo của những người môi giới khiến họ coi những người môi giới đó như con, như cháu của mình và không nghĩ là những người môi giới đó lại lừa gạt mình để ký những hợp đồng mà sự thua thiệt của khách hàng đã thể hiện ngay trong các điều khoản của hợp đồng", TS.LS Đặng Văn Cường nhận định.
Sự cô đơn của người già cũng là yếu tố tâm lý khiến các đối tượng lừa đảo chiếm đoạt tài sản hướng đến. Các đối tượng tiếp cận với nạn nhân với những lời lẽ ngọt ngào, cử chỉ ân cần, chăm sóc không khác gì con cháu, thậm chí ân cần và chu đáo hơn con cháu trong nhà. Trong khi đó, con cháu thì còn mải làm ăn, không dành nhiều thời gian cho ông bà, cha mẹ. Sự tử tế, tình cảm và bao dung của người già khiến họ mất cảnh giác với những người trẻ làm nghề môi giới mà thiếu đạo đức. Thậm chí nhiều môi giới biết hành vi của mình là vi phạm pháp luật, là vi phạm đạo đức, nhưng họ vẫn thực hiện vì ham lợi nhuận, sẽ lừa gạt những người già đến đồng tiền cuối cùng.
Những người già nhiều kinh nghiệm sống, cũng rất thận trọng trong các giao dịch nhưng thường chậm về thông tin và lạc hậu về công nghệ. Những người già thường hay làm theo kinh nghiệm, dễ bị thao túng tâm lý, khi một người đã rơi vào bẫy của các đối tượng lừa đảo thì những người bạn bè của nạn nhân cũng dễ sập bẫy do tin theo những người bạn là người già đã giao kết hợp đồng trước đó.
PGS.TS Nguyễn Mạnh Hà, chuyên gia tâm lý, Khoa khoa học và công nghệ giáo dục, Đại học Bách Khoa Hà Nội chia sẻ, khi được tham gia một phóng sự với vai trò chuyên gia tâm lý, nghe lại những câu chuyện về các cụ ông cụ bà bị lừa trong các 'hợp đồng kỳ nghỉ', ông cảm thấy không khỏi đau xót. Và một câu hỏi cứ trở đi trở lại trong đầu chuyên gia tâm lý: Vì sao chúng nhắm vào người cao tuổi, mà không phải một đối tượng nào khác?
"Câu trả lời, càng nghĩ càng thấy buồn. Người già bị lừa không phải vì nhẹ dạ, cũng không phải vì không theo kịp công nghệ. Sau nhiều năm làm tâm lý, tôi tin người già bị lừa không phải vì thiếu hiểu biết, mà vì thiếu một người để hỏi.
Có một nghịch lý buồn: ở những gia đình càng có điều kiện, người già đôi khi càng cô đơn. Con cái khá giả thường bù đắp bằng vật chất, gửi tiền, thuê người chăm, sắm đủ tiện nghi, rồi tự trấn an mình rằng "bố mẹ chẳng thiếu gì". Nhưng tiện nghi chỉ xử lý được sự bất tiện, nó không xử lý được sự cô đơn. Người già của chúng ta không đói ăn. Họ đói sự hiện diện. Và kẻ lừa đảo hiểu điều đó hơn cả con cái", PGS.TS Nguyễn Mạnh Hà phân tích.
PGS.TS Nguyễn Mạnh Hà phân tích, một lời mời "kỳ nghỉ miễn phí", một phần quà tri ân, một cuộc gọi báo trúng thưởng, nghe thì vô lý với người trẻ, nhưng với một cụ ông cụ bà đang sống trong lặng lẽ, đó là một cánh cửa bất ngờ có người chịu mở ra, chịu trò chuyện, chịu quan tâm. Chúng gọi điện đều đặn, hỏi han sức khỏe, kiên nhẫn nghe những câu chuyện mà ngay cả con cháu cũng không đủ thời gian để nghe hết. Phần lớn chúng đáng tuổi con tuổi cháu, và chính điều ấy chạm vào hình ảnh "đứa con lý tưởng" mà ông bà đang thầm mong. Lòng tin được trao đi không phải vì dại dột, mà vì một nhu cầu rất người: được quan tâm, được thấy mình còn cần thiết.
Khi đã có lòng tin, chúng mới ra tay. Trước hết là gây hoảng loạn: tiền đặt cọc gặp trục trặc, hồ sơ bị khóa, phải nộp thêm để "giải ngân", hoặc con cháu đang gặp chuyện. Rồi ngay lúc ông bà chới với nhất, chúng quay sang đóng vai người duy nhất thấu hiểu và sẵn sàng giúp lấy lại tiền. Càng hoảng loạn, người ta càng bám vào kẻ "cứu giúp" ấy. Đó là lý do nhiều cụ bị lừa hết lần này đến lần khác mà vẫn không tỉnh.
"Điều mà tôi muốn nói với những người làm con, trong đó có cả tôi. Lá chắn chống lừa đảo tốt nhất cho cha mẹ ta không phải là phần mềm, không phải là những lời cảnh báo dán đầy nhà. Lá chắn ấy là sự hiện diện của chúng ta. Một người già được con cái gọi điện mỗi ngày, được hỏi ý kiến, được thật sự lắng nghe, sẽ luôn có một người để kiểm chứng và một lý do để dừng lại trước khi chuyển đi đồng tiền cuối cùng. Kẻ lừa đảo chỉ chiếm được đúng cái chỗ mà những người con đã bỏ trống.
Vậy nên, nếu hôm nay bạn còn cha còn mẹ, xin hãy gọi một cuộc điện thoại. Không phải để dặn dò, mà để nghe. Hãy hỏi ý kiến các cụ về một chuyện gì đó trong nhà, để các cụ thấy mình vẫn còn giá trị. Và hãy dạy cha mẹ một phản xạ đơn giản trước mọi chuyện tiền bạc: dừng lại và hỏi con cháu trước khi làm bất cứ điều gì. Bởi đôi khi, thứ cha mẹ cần ở chúng ta chưa bao giờ là tiền. Đó là một người để gọi, khi trong lòng thấy bất an", PGS.TS Nguyễn Mạnh Hà nhắn nhủ.
Vấn đề 'hợp đồng kỳ nghỉ' đã tồn tại hàng chục năm, hàng trăm, hàng nghìn người đã trở thành nạn nhân nhưng đến nay hình thức này vẫn tồn tại do nguyên nhân gì? TS.LS Đặng Văn Cường phân tích, hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ là hợp đồng dịch vụ, bản chất là cung cấp dịch vụ lưu trú hoặc có thể gọi là hợp đồng thuê nhà, thuê phòng khách sạn, thuê phòng nghỉ dưỡng từ cơ sở lưu trú. Bởi vậy nếu bất động sản nghỉ dưỡng là có thật, hợp đồng là sự thỏa thuận tự nguyện giữa các bên, không có yếu tố gian dối thì đây là quan hệ dân sự hợp pháp, pháp luật không cấm.
Tuy nhiên, nếu bất động sản không có thật hoặc người ký hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ với khách hàng mà không phải là chủ sở hữu bất động sản nghỉ dưỡng, không được chủ sở hữu bất động sản nghỉ dưỡng ủy quyền thì hợp đồng dân sự này vô hiệu do chủ thể không có thẩm quyền. Thậm chí trong trường hợp này người gian dối để chiếm đoạt tài sản từ 2.000.000 đồng trở lên có thể bị xử lý hình sự về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo quy định tại điều 174 bộ luật hình sự.
Trường hợp biết rõ không có bất động sản, không có khu du lịch hoặc khu du lịch khu nghỉ dưỡng đó không phải là của mình nhưng vẫn đưa ra thông tin sai sự thật về kỳ nghỉ để nhận tiền, chiếm đoạt số tiền này của khách hàng thì đây là hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, người thực hiện hành vi này sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự với hình phạt thấp nhất là cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến mức cao nhất là tù chung thân theo điều 174 bộ luật hình sự.
Trường hợp bất động sản nghỉ dưỡng là có thật, nhưng bên bán đã thổi phồng công dụng, giá trị dẫn đến bên mua hiểu lầm và giao kết hợp đồng, thiệt hại từ 5.000.000 đồng trở lên thì đây là hành vi lừa dối khách hàng. Người thực hiện hành vi lừa dối khách hàng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều 198 bộ luật hình sự với hình phạt có thể tới 5 năm tù.
"Mối quan hệ giữa khách hàng với bên bán kỳ nghỉ là mối quan hệ dân sự, xuất phát từ quan hệ dân sự, đó là sự thỏa thuận giữa các bên để xác lập quyền và nghĩa vụ dân sự trên cơ sở bất động sản nghỉ dưỡng. Là cung cấp dịch vụ nghỉ dưỡng, dịch vụ du lịch kết hợp với bất động sản du lịch là căn hộ khách sạn. Bản chất là quan hệ dân sự nên nếu giao dịch có hiệu lực pháp luật thì bắt buộc các bên phải thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình theo thỏa thuận. Trong trường hợp nếu hợp đồng vô hiệu thì không phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các bên, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, bên nào có lỗi, gây thiệt hại cho bên kia thì phải bồi thường thiệt hại", TS.LS Đặng Văn Cường cho biết.
Điều kiện để giao dịch dân sự có hiệu lực pháp luật là đối tượng của giao dịch phải thực hiện được, chủ thể của giao dịch dân sự có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự đầy đủ, ý chí của các bên phải tự nguyện, tỉnh táo, minh mẫn, không bị đe dọa, không bị ép buộc; nội dung của giao dịch phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội; hình thức của giao dịch phải tuân thủ quy định của pháp luật.
Bởi vậy nếu giao dịch dân sự không thỏa mãn điều kiện về đối tượng của giao dịch hoặc không thỏa mãn điều kiện về chủ thể của giao dịch hoặc không đảm bảo yếu tố tự nguyện về ý chí hoặc nội dung và mục đích trái pháp luật, trái đạo đức xã hội thì giao dịch đó sẽ vô hiệu, không phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các bên, khách hàng nộp tiền có quyền đòi lại tiền theo thủ tục tố tụng dân sự.
Trong trường hợp này khách hàng có thể khởi kiện đến tòa án đề nghị tòa án tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu do lừa dối hoặc do đối tượng không thể thực hiện được. Trường hợp yếu tố lừa dối khiến cho khách hàng bị thiệt hại từ 5.000.000 đồng trở lên hoặc có yếu tố gian dối chiếm đoạt số tiền từ 2.000.000 đồng trở lên thì từ quan hệ dân sự chuyển hóa thành quan hệ hình sự, khi đó thẩm quyền giải quyết thuộc về cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án theo thủ tục tố tụng hình sự.
Bởi vậy, trong trường hợp người mua hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ cho rằng mình bị lừa dối, bị ép buộc thì có quyền trình báo sự việc với cơ quan điều tra để được xác minh làm rõ hoặc khởi kiện đến tòa án để đề nghị tòa án tuyên bố hợp đồng vô hiệu để đòi lại tiền.
"Người cao tuổi thường tự tin vào kinh nghiệm của mình, nghĩ rằng mình trải nghiệm cuộc đời như vậy thì không ai lừa gạt được mình, thêm vào đó là sự cô đơn và sự tử tế khiến họ mất cảm giác trước những người trẻ thiếu đạo đức. Người già thường lạc hậu về công nghệ, thiếu thông tin và không giỏi trong kinh doanh, đặc biệt là các hình thức kinh doanh mới. Khi người già bị lừa gạt thì thường tự lừa dối mình, không tin là mình đang bị lừa, vì xấu hổ với con cháu nên hay giấu diếm, tiếp tục nạp tiền để mong gỡ lại số tiền đã mất.
Niềm tin của người già vào những người môi giới trẻ khiến họ mất cảnh giác, thêm vào đó là những thủ đoạn thao túng tâm lý của các đối tượng lừa đảo dễ khiến cho những người già sập bẫy. Những người già thường có tiền nhàn rỗi, sức khỏe yếu nên đôi khi cũng muốn có tăng thêm thu nhập, muốn chứng minh với con cháu là mình vẫn khỏe mạnh, vẫn minh mẫn, vẫn có thể làm ra tiền. Nhiều người già cả cuộc đời vất vả, muốn cuối đời cũng được hưởng thụ, trải nghiệm cuộc sống nên sẵn sàng chi tiền cho các chuyến du lịch ngắn ngủi… Đó là những yếu tố về tâm lý, về nhận thức, về kinh tế khiến cho người già trở thành đối tượng của các đối tượng lừa đảo thông qua bán sở hữu kỳ nghỉ hướng đến", TS.LS Đặng Văn Cường
