Lãi suất vay chạm mức 16%: Nhóm nhiều tiền mặt hưởng lợi, doanh nghiệp gánh nợ chịu sức ép

Mặt bằng lãi suất biến động đang tạo nên sự phân hóa sâu sắc trong bức tranh tài chính doanh nghiệp. Trong khi các đơn vị có đòn bẩy tài chính cao đối mặt với chi phí vốn đắt đỏ khi lãi suất vay thực tế lên tới 16-18%/năm, các doanh nghiệp sở hữu lượng tiền mặt và tiền gửi dồi dào lại có cơ hội ghi nhận thêm khoản thu tài chính khi lãi suất huy động chạm ngưỡng 9-10%/năm.

Áp lực nợ vay và sự phân hóa mạnh trên thị trường chứng khoán

Diễn biến từ phiên giao dịch ngày 28/9 phản ánh rõ nét sức ép này. Chỉ số VN-Index đóng cửa giảm 4,43 điểm, lùi về mức 1.780,68 điểm với áp lực bán tháo xuất hiện tại nhiều mã bất động sản và bán lẻ có nhu cầu vốn lớn.

Đáng chú ý, cổ phiếu NVL của CTCP Tập đoàn Đầu tư Địa ốc No Va (Novaland) do ông Bùi Cao Nhật Quân làm Chủ tịch giảm sàn 6,75%, xuống 11.050 đồng/cổ phiếu. Đây là phiên giảm thứ 6 liên tiếp và là mức giá thấp nhất lịch sử của mã này. Lượng dư bán sàn vào cuối phiên lên tới hơn 54,3 triệu đơn vị, chiếm khoảng 2,3% lượng cổ phiếu lưu hành, khiến vốn hóa doanh nghiệp giảm khoảng 1.900 tỷ đồng chỉ trong một phiên, còn khoảng 26.500 tỷ đồng.

Cùng chiều giảm sâu, cổ phiếu PNJ của CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận do bà Cao Thị Ngọc Dung làm Chủ tịch giảm hết biên độ 7%, chốt phiên ở mức 30.700 đồng/cổ phiếu – mức thấp nhất gần 6 năm. Cuối phiên ghi nhận hơn 27 triệu đơn vị dư bán ở giá sàn (tương đương 5,3% lượng cổ phiếu lưu hành). So với vùng giá 83.000 đồng/cổ phiếu hồi đầu tháng 3, thị giá PNJ đã mất hơn 63% giá trị.

Một số mã khác như KOS cũng giảm sàn với lượng dư bán hơn 20 triệu cổ phiếu, bên cạnh đà suy yếu của ST8 và STH. Trái lại, BVH tăng trần với khối lượng dư mua gần 619.000 đơn vị; các mã vốn hóa lớn như BSR, GAS, VHM, VNM, VJC, VCB tăng điểm, hỗ trợ giảm biên độ điều chỉnh của thị trường chung.

Gánh nặng chi phí vốn đối với doanh nghiệp đòn bẩy cao

Cuối tháng 9, sự cạnh tranh nguồn vốn đã thúc đẩy lãi suất tiền gửi cao nhất tại một số ngân hàng lên mức 9-10%/năm. Đi cùng với đó, lãi suất cho vay thực tế đối với một số khoản vay chạm ngưỡng 16-18%/năm, trực tiếp tạo gánh nặng lên dòng tiền của nhóm doanh nghiệp cần tái tài trợ hoặc vay mới.

Theo báo cáo tài chính bán niên 2026, Novaland ghi nhận tổng nợ gốc vay và nợ gốc trái phiếu tính đến cuối tháng 6 khoảng 72.900 tỷ đồng. Trong đó, nợ vay ngân hàng đạt hơn 31.300 tỷ đồng, tăng hơn 4.100 tỷ đồng so với thời điểm đầu năm. Nợ trái phiếu ngắn hạn ở mức gần 13.200 tỷ đồng và nợ trái phiếu dài hạn vượt 10.500 tỷ đồng.

Để giải quyết nghĩa vụ tài chính, Novaland dự kiến phát hành gần 800,7 triệu cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu trong tháng 10 với giá chào bán 10.000 đồng/cổ phiếu, nhằm thu về khoảng 8.007 tỷ đồng. Kế hoạch sử dụng vốn chỉ ra hơn 5.953 tỷ đồng sẽ được dùng để tất toán một phần hoặc toàn bộ nợ gốc của 13 lô trái phiếu, phần còn lại hỗ trợ công ty con.

Trong khi đó, PNJ đặt ra nhu cầu huy động tối đa khoảng 8.000 tỷ đồng nhằm tái thiết nguồn lực sau cú sốc kinh doanh. Doanh nghiệp dự kiến lỗ sau thuế 6.271 tỷ đồng trong năm 2026, đảo chiều so với kế hoạch ban đầu lãi 3.400 tỷ đồng, chủ yếu xuất phát từ khoản trích lập dự phòng 7.071 tỷ đồng liên quan đến chính sách thu đổi sản phẩm.

Lợi thế tích lũy tiền mặt trong môi trường lãi suất cao

Trái ngược với áp lực nợ nần, những doanh nghiệp nắm giữ dự trữ tiền mặt quy mô lớn đang hưởng lợi nhờ doanh thu tài chính gia tăng từ tiền gửi ngân hàng.

Điển hình như Tập đoàn Bảo Việt, với lượng tiền và tiền gửi vượt 170.000 tỷ đồng vào cuối tháng 6/2026, trong đó nhiều khoản gửi kỳ hạn 12 tháng hưởng lãi suất 8,6-8,9%/năm, mỗi điểm phần trăm biến động của lãi suất đều đóng góp giá trị đáng kể vào lợi nhuận tài chính.

Dù vậy, sở hữu tiền mặt lớn không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp triệt tiêu mọi rủi ro nếu nợ vay song song ở mức cao. Cấu trúc tài chính bền vững vẫn phụ thuộc mật thiết vào tương quan dòng tiền kinh doanh, kỳ hạn các nghĩa vụ nợ và năng lực sinh lời cốt lõi trong bối cảnh chi phí vốn chưa hạ nhiệt.