Gửi bình luận
Liên minh châu Âu điều chỉnh mức dư lượng hóa chất với nông sản nhập khẩu, buộc toàn bộ chuỗi cung ứng của Việt Nam phải chuyển đổi kiểm soát từ vùng canh tác.
Liên minh châu Âu (EU) là một trong ba thị trường xuất khẩu lớn nhất của nông, lâm, thủy sản Việt Nam, với quy mô nhập khẩu toàn cầu đạt khoảng 35 tỷ USD mỗi năm. Đáng chú ý, thị trường này đang chuyển dịch mạnh mẽ từ phương thức kiểm soát tại cửa khẩu sang giám sát tính minh bạch, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát rủi ro xuyên suốt quá trình canh tác.
Dịch chuyển rõ nét nhất của EU là liên tục điều chỉnh, nâng chuẩn an toàn thực phẩm, trọng tâm là mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật tối đa (MRL). Theo số liệu từ Văn phòng SPS Việt Nam, tính từ đầu năm 2026 đến nay, EU đã ban hành khoảng 90 thông báo thay đổi về an toàn thực phẩm.
Gần đây nhất, khối này đưa ra 7 thông báo điều chỉnh MRL đối với hàng loạt hoạt chất. Đáng lưu ý, nhiều hoạt chất đang được lưu hành tại Việt Nam có khả năng bị hạ ngưỡng cho phép về mức 0,01-0,05 ppm.
Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, chỉ rõ trong 7 thông báo mới có 2 hoạt chất hiện được phép dùng trong nước. Nếu quy chuẩn nội địa cho phép mức dư lượng lên đến 10 ppm, thì EU dự kiến chỉ áp dụng 0,01-0,05 ppm đối với các mặt hàng như xoài hay cà chua. Quy định này tác động trực tiếp tới các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực gồm ớt, ớt chuông, xoài, chè, cà phê và hồ tiêu.
Theo lộ trình, các điều chỉnh mới dự kiến được công bố vào ngày 1/3/2027 và có hiệu lực sau 20 ngày. Các chuỗi ngành hàng trong nước chỉ có khoảng 6 tháng để tái cấu trúc quy trình, một khoảng thời gian khá ngắn đối với những cây trồng có chu kỳ sinh trưởng dài.
Song song với chuẩn MRL, cơ chế giám sát biên giới của EU tiếp tục duy trì mức độ kiểm tra nghiêm ngặt với các nhóm nông sản rủi ro cao. Định kỳ 6 tháng một lần, EU rà soát lại tần suất kiểm tra theo từng quốc gia.
Hiện tại, Việt Nam có 4 mặt hàng chịu tần suất kiểm tra tại biên giới EU gồm:
Ngoài ra, danh mục sinh vật gây hại cần kiểm soát biên giới cũng ghi nhận ruồi quả trên bưởi Việt Nam, đòi hỏi công tác xử lý kiểm dịch thực vật phải được triển khai triệt để ngay tại vườn trồng.
Ở chiều ngược lại, EU đang nới lỏng tần suất kiểm tra biên giới đối với các sản phẩm chế biến sâu có mức độ rủi ro thấp như ngũ cốc chế biến, khoai tây chiên, rau quả đóng hộp và nước sốt. Diễn biến này mở ra dư địa để các doanh nghiệp tái cơ cấu danh mục hàng hóa, chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang gia tăng hàm lượng chế biến.
Về mặt thủ tục hải quan, EU đang chuẩn bị kích hoạt Hệ thống phi hải quan điện tử đối với hàng nông sản nhập khẩu (ELAN), dự kiến áp dụng chính thức từ ngày 17/1/2028. Hệ thống này số hóa toàn diện việc cấp, quản lý và xác thực chứng từ phi hải quan theo thời gian thực.
Ông Trần Văn Công, Tham tán Nông nghiệp thuộc Phái đoàn Việt Nam tại EU, nhận định Việt Nam có khoảng 1,5 năm để hoàn thiện số hóa dữ liệu ngành nông nghiệp nhằm tích hợp đồng bộ với chuẩn ELAN. Doanh nghiệp buộc phải chủ động cập nhật lộ trình kỹ thuật thay vì chỉ ứng phó khi quy định đã có hiệu lực.
Ngành hàng cà phê là minh chứng tiêu biểu cho xu hướng kiểm soát toàn chuỗi. Với tỷ lệ xuất khẩu chiếm khoảng 85% sản lượng thu hoạch, cà phê Việt Nam đạt kim ngạch khoảng 9 tỷ USD trong năm 2025. Để giữ vững thị phần theo Quy định chống mất rừng của EU (EUDR), các đơn vị phải chứng minh tính hợp pháp của đất canh tác và truy xuất tọa độ vùng trồng không liên quan đến phá rừng.
Theo nhận định từ các chuyên gia phát triển bền vững, tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe từ EU đang trở thành áp lực buộc chuỗi cung ứng Việt Nam đổi mới toàn diện, dịch chuyển từ tư duy kiểm tra thụ động tại cửa khẩu sang quy trình kiểm soát đạt chuẩn ngay từ vùng sản xuất.
